บพท. ชวนถอดโมเดลความสำเร็จของงานวิจัย Local Enterprises เกาะปูลาโต๊ะบีซู จากชุมชนชาวเลหนี้สินเรื้อรัง รายได้เป็นศูนย์ สู่การเป็นผู้ประกอบการแปรรูปอาหารทะเลมืออาชีพรายได้หลักหมื่น ทุกข์ในพื้นที่เปลี่ยนหัวใจชุมชนให้พร้อมรับความยั่งยืน
เกาะปูลาโต๊ะบีซู ตั้งอยู่ที่ตำบลศาลาใหม่ อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส เป็นเกาะเล็ก ๆ ห่างจากฝั่งประมาณ 500 เมตร ประชากรเกือบ 860 ชีวิต 130 ครัวเรือน มีทรัพยากรทางธรรมชาติอุดมสมบูรณ์ แต่บนเกาะไม่มีแหล่งน้ำจืด ประสบปัญหาขยะ กลุ่มสตรีอยู่แต่บ้าน ไม่มีอาชีพ พึ่งพารายได้จากสามีที่ประกอบอาชีพประมงพื้นบ้าน ทุกครัวเรือนเผชิญภาวะหนี้สินเรื้อรังที่ตกทอดมาจากรุ่นสู่รุ่น
ในปี 2565 มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ทำโครงการวิจัย ยกระดับศักยภาพผู้ประกอบการชุมชนประมงพื้นบ้านเกาะปูลาโต๊ะบีซู จังหวัดนราธิวาส กรอบการวิจัย การพัฒนาขีดความสามารถของผู้ประกอบการในพื้นที่ (Local Enterprises) บนฐานทรัพยากรพื้นถิ่น สร้างเศรษฐกิจฐานรากและเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่ ของหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เพื่อสร้างอาชีพ สร้างรายได้ให้กับชุมชนปูลาโต๊ะบีซู โดยใช้ทรัพยากรท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์สูงสุด
ทีมวิจัยนำโดย ผศ. ดร.ธมยันตี ประยูรพันธ์ ผอ.ศูนย์วิจัยและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ เริ่มต้นด้วยคำถามก่อนว่า ทุกข์จริง ๆ ของพื้นที่คืออะไร และพบว่ามีปัญหาซ้อนทับกันหลายชั้น โดยเฉพาะหนี้สินในโครงสร้างของวิถีประมง การพึ่งพารายได้จากการทำประมงเพียงอย่างเดียว เมื่อเข้าสู่ช่วงมรสุมออกเรือไม่ได้ รายได้หยุดชะงักทันที ต้องยืมเงินนายทุน เมื่อหาปลามาได้ก็ต้องขายให้ในราคาที่นายทุนกำหนด ซึ่งต่ำกว่าราคาตลาดรับซื้อประมาณร้อยละ 24 นำไปสู่วิกฤตหนี้สินสะสมที่ฝังรากลึกในเกาะแห่งนี้
ผศ. ดร.ธมยันตี กล่าวว่า ทีมวิจัยเข้าไปพูดคุยกับกลุ่มนายทุนอย่างตรงไปตรงมา ซึ่งได้รับความร่วมมือที่ดีเกินคาด ต่างตระหนักว่า หากชาวบ้านอยู่ได้ ตัวเองก็อยู่ได้ ความยั่งยืนก็จะเกิดขึ้น เกิดข้อตกลงร่วมกัน แบ่งสัดส่วนปลาที่จับได้ ครึ่งหนึ่งขายให้นายทุนตามสัญญาต่างตอบแทน อีกครึ่งหนึ่งให้ชาวบ้านเก็บไว้บริโภคและแปรรูปสร้างรายได้เพิ่ม
ทีมวิจัยและชาวบ้านช่วยกันออกแบบระบบการจัดการเงิน จัดสรรรายได้ร้อยละ 50 สำหรับใช้จ่ายประจำวัน ร้อยละ 30 ใช้ประกอบอาชีพ ร้อยละ 10 กันไว้ใช้หนี้ และอีกร้อยละ 10 เพื่อเก็บออม
เมื่อหนี้ได้รับการผ่อนปรน การพัฒนาเป็นผู้ประกอบการชุมชนก็เริ่มต้น ด้วยการแปรรูปอาหารทะเล เพื่อเพิ่มรายได้ แก้ไขความยากจน เกิดการรวมตัวของกลุ่มสตรี จัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปเกาะหัวใจเกื้อกูล รับซื้อปลาสดเพื่อแปรรูป ได้รับการสนับสนุนจากธนาคารกรุงไทย จัดงบประมาณให้สร้างโรงแปรรูป อุปกรณ์การแปรรูป การรับรองมาตรฐานของคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) การสอนทักษะการตลาดออนไลน์ให้ชาวบ้าน
ความเปลี่ยนแปลงของเกาะปูลาโต๊ะบีซู มีขึ้นรอบด้าน โดยเฉพาะตัวเลขรายได้ จากศูนย์บาทเป็น 10,000 บาทต่อเดือนต่อครัวเรือน กลุ่มสตรีมุสลิมตระหนักในคุณค่าของตัวเอง มีความมั่นใจมากขึ้น เป็นนักขายที่บอกเล่าเรื่องราวสะท้อนมูลค่าของดีประจำท้องถิ่นอย่าง ปลากระบอกแดดเดียว ปลากุเลาเค็ม ได้เป็นอย่างดี
ชุมชนมีศักยภาพในการกำหนดทิศทางตัวเอง ปฏิเสธกระแสนักท่องเที่ยว เลือกยืนหยัดในเส้นทางของตัวเองในฐานะ หมู่บ้านแปรรูปอาหารทะเลสดคุณภาพ ควบคู่กับการปกป้องวิถีชีวิตดั้งเดิมของเกาะปูลาโต๊ะบีซู
รศ. ดร.บัณฑิต อินณวงศ์ ผอ.กรอบการวิจัย Local Enterprises บพท. กล่าวว่าเกาะปูลาโต๊ะบีซู เป็นตัวอย่างความสำเร็จที่ชัดเจนของการ Engagement – Empowerment – Enlargement ตาม สูตรสำเร็จ THE 3Ea ของกรอบวิจัย Local Enterprises เป็นข้อพิสูจน์ว่า การพัฒนาพื้นที่ต้องเริ่มจากการเข้าไปมีส่วนร่วม เป็นอันดับแรก ทำความเข้าใจรากของปัญหา และ ศักยภาพที่แท้จริง ดังที่ทางทีมวิจัยเข้าไปจัดการโครงสร้างหนี้สินของชาวบ้านด้วยการเปลี่ยนนนายทุนผู้มีพระคุณให้เป็นนายทุนเกื้อกูล จากนั้นจึงใช้กระบวนการพัฒนาและเสริมทักษะอาชีพให้ชาวบ้าน มีอาชีพที่สร้างรายได้มั่นคง ธนาคารกรุงไทยได้เข้ามาร่วมสนับสนุน เกิดการขยายผลกลุ่มธุรกิจชุมชนและออกสู่ตลาดนอกพื้นที่ ซึ่งจะช่วยให้ชุมชนเติบโตได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืน นำไปสู่การยกระดับเศรษฐกิจฐานรากอย่างแท้จริง
วันที่ 10-11 กรกฎาคม 2569 นี้ บพท. ขอเชิญทุกท่าน ร่วมชื่นชมรูปธรรมความสำเร็จของเกาะหัวใจเกื้อกูลแห่งนี้พร้อมพูดคุยกับชาวบ้านตัวจริงที่ก้าวข้ามกับดักความยากจนสำเร็จ ในงาน THE 3Ea : LOCAL ENTERPRISEs EXPOSITION 2026 | สูตรสำเร็จ Local Enterprises กลไกเปลี่ยนชุมชน...กุญแจสร้างการเติบโตเศรษฐกิจฐานรากของไทย ณ ห้อง Le Grand Ballroom ชั้น 7 โรงแรม Sofitel Bangkok Sukhumvit โดยไม่ต้องลงทะเบียนล่วงหน้า
แล้วมาเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจชุนชนไปด้วยกัน...
