นาโนเทค-สวทช. เปิดตัวนวัตกรรม e-Nose จมูกอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ กระจาย 100 เครื่อง ลง 5 โซนนำร่อง ดมกลิ่นสืบหาแหล่งต้นตอฝุ่นจากการเผาภาคเกษตร-โรงงาน แจงร่วม กฟผ. กรมควบคุมมลพิษ นำร่องตรวจแม่เมาะ ชี้เป้าก่อไฟเพื่อจัดการทันควัน ลดPM2.5 ได้ผล สร้างความกระจ่างถึงตัวการ
ดร.ภญ.อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผอ.ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช.นาโนเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เปิดเผยเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2569 ถึงการใช้นวัตกรรมระดับนาโนสืบหาแหล่งต้นตอฝุ่น PM2.5 แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ด้วยเทคโนโลยี e-Nose (จมูกอิเล็กทรอนิกส์) เพื่อแก้ปัญหามลพิษทางอากาศอย่างแม่นยำและยั่งยืน ด้วยโครงการต้นแบบการกระจายเซนเซอร์ 100 เครื่องในพื้นที่วิกฤต
ดร.รุ่งโรจน์ เมาลานนท์ ทีมวิจัยวิศวกรรมกระบวนการและระบบตรวจติดตาม นาโนเทค อธิบายว่า e-Nose คือชุดเซนเซอร์อัจฉริยะเลียนแบบการดมกลิ่นของมนุษย์ สามารถตรวจจับสารประกอบเคมีและก๊าซที่ตาเปล่ามองไม่เห็นได้ ฝุ่น PM2.5 จากแต่ละแหล่งกำเนิดจะมีลายเซ็น (Signature) หรือองค์ประกอบทางเคมีที่แตกต่างกัน เช่น ฝุ่นจากการเผาชีวมวลได้แก่ ตอซัง ข้าวโพด ต่างจากฝุ่นจราจร และฝุ่นอุตสาหกรรม ฝุ่นทุติยภูมิจากปฏิกิริยาของปุ๋ยไนโตรเจนในดิน โดยชุดต้นแบบ 100 เครื่องลงตรวจติดตาม 5 พื้นที่นำร่อง ได้แก่ พื้นที่โล่ง (ค่าอ้างอิง), แปลงนาข้าว, ไร่ข้าวโพด, สวนผลไม้ และป่าธรรมชาติ โดยใช้ AI และแบบจำลองคณิตศาสตร์ขั้นสูงประมวลผลข้อมูลแบบ Real-time ผ่านแอปพลิเคชัน ให้เห็นสัดส่วนแหล่งกำเนิดฝุ่นในแต่ละพื้นที่อย่างชัดเจน
“จากการทดสอบเบื้องต้นในพื้นที่ภาคเกษตร ระบบ e-Nose แยกแยะค่า PM2.5 ที่พุ่งสูงขึ้นในวันนั้น จากลมที่พัดพาควันที่เผาไหม้ไร่อ้อยในพื้นที่ข้างเคียง หรือเกิดจากปฏิกิริยาเคมีของปุ๋ยในแปลงเกษตรเอง ความละเอียดระดับนี้ช่วยให้ภาครัฐเข้าไประงับเหตุหรือให้ความรู้เกษตรกรได้ตรงกลุ่มเป้าหมาย ไม่ต้องสุ่มตรวจแบบหว่านแหเหมือนในอดีต” ดร.รุ่งโรจน์กล่าว
นายวิรัตน์ คำพรม หัวหน้ากองปฏิบัติการเหมือง ฝ่ายการผลิตเหมืองแม่เมาะ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) หน่วยงานในพื้นที่จริง กล่าวว่านวัตกรรมนี้จำแนก สืบหาต้นตอของฝุ่นในพื้นที่อย่างเป็นระบบ ข้อมูลที่ได้ช่วยให้ทำงานร่วมกับชุมชนและหน่วยงานท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดการกล่าวโทษโดยไม่มีมูล ด้วยข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ยืนยันแหล่งกำเนิดมลพิษที่แท้จริง โดยความร่วมมือกับนาโนเทค ในจังหวัดลำปาง เป็นก้าวสำคัญในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม ของเหมืองแม่เมาะ
ข่าวแจ้งว่าสวทช. จะจัดงานประชุมวิชาการประจำปี หรือ NAC2026 วันจันทร์ที่ 27 เมษายน 2569 เวลา 09.30 – 12.00 น. ห้อง CC-404 อาคารศูนย์ประชุมอุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จ.ปทุมธานี เปิดมุมมองใหม่การชี้เป้าแหล่งกำเนิดฝุ่นอย่างแม่นยำ ด้วยเทคโนโลยี e-Nose นวัตกรรมจมูกอิเล็กทรอนิกส์ ยกระดับการติดตาม แก้ไขปัญหา PM2.5 จากห้องปฏิบัติการสู่การใช้งานจริงในพื้นที่ภาคสนาม
งานเสวนาครั้งนี้รวบรวมผู้กำหนดนโยบาย นักวิชาการ ผู้บริหารเมือง ผู้พัฒนาเทคโนโลยี และผู้ใช้งานจริง ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง ตั้งแต่นโยบายอากาศสะอาด การเตรียมความพร้อมต่อร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ไปจนถึงบทเรียนการใช้งานจริงจากเหมืองแม่เมาะ แนวทางขยายผลสู่พื้นที่เมืองใหญ่ ผู้สนใจสิ่งแวดล้อม สุขภาพ เทคโนโลยี และนโยบายสาธารณะ งานเสวนาครั้งนี้ ผู้สนใจเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนอากาศสะอาดอย่างยั่งยืนได้
e-Noseดมกลิ่นฝุ่นPM25
